|
|
Enrique Sánchez Braña
(Boal, 1944)
El maestro i Licenciado en Xeografía e Historia por a Universidá de Oviedo, autor tamén del traballo ”Estudios sobre la geografía agraria y la población del concejo de Boal” publica coa axuda de “Cajastur” i del “Ayuntamiento de Boal” outro importante documento de investigación:
“Estudio sobre la evolución histórica de Boal.
Siglos XIII-XVI”
“En el año 1154, cuando el rey Alfonso VII dona al Obispo de Oviedo el Castillo de Suarón, como compensación por la resolución del pleito territorial que este mantenía con la sede episcopal de Lugo, le concede las tierras entre los rios Navia y Eo, llamadas tierras de Ribadeo. Tierras entre Eo y Navia, Entrambasaguas, Honor de Suarón, etc. Esta donación transforma estas tierras de realengo en tierras de obispalía, quedando este territorio bajo la jurisdicción eclesíal durante el resto de la edad media”
….
“La zona de Boal aparece en el S. XII integrada en el territorio comprendido entre el Eo y el Navia en Honor de Suarón que tenía su centro administrativo en el Castillo de Suarón, situado en las orillas del rio homónimo, en el monte del Castelo, en Meredo (Vegadeo). Posteriormente esa función pasó a ser desempeñada, a finales del S. XIII, por la Puebla de Rovoredo y pocos años más tarde, por la Puebla de Castropol.”
(Paxina 54)
Saber a historia de quen fomos axuda a comprender quen somos.
É lo que dice el prólogo deste importante traballo firmado pola Directora da Escola de Maxisterio Gloria López Tellez:
" Se coñocer a historia dun país, grupo étnico ou social, axudanos a comprender as nosas reices culturais i, por lo mesmo, entender as tradiciois i os sucesos que foron relevantes nesa historia; del mesmo xeito, estudiar a esctructura xurídica, política ou relixiosa que dan traza a vida de todos os días, i a afondar nel acontecer de pequenos grupos humanos , como é el caso desta obra, supón a oportunidá de entrar nas orixes dos asentamentos, neste caso Boal, i achegarse a súa organización parroquial que remata na constitución del Concello nel S. XVI, el momento que determina el empezo da Edad Moderna"

(Alfonso VI)

El asunto non é doado. Hai úa enchentuada de grupos. El Día de hoi el primeiro grupo máis votado ten el 59,40 %; El segundo 20, 40 %; El terceiro 6,5%; Os cuartos tein 5,6 %.
¡Esto non se pode consentir! ¡Os cuartos son Os Folgazais!
(Nove décimas i tariamos os terceiros. Esto hai que solucionallo) Así que todo el mundo a votar úa vez diaria aos Folkgazáis que votándolles a ellos votamos pola nosa terra i con ellos a nos voz chegará a unde ellos cheguen. 
El festival, que celebra na penúltima semana de Agosto a súa XV edición, naceu humildemente pro con importantes grupos nas súas primerias edicióis, que fixeron disfrutar de grandes nomes núa zona onde non había concertos de este tipo de música. Gwendal, Carlos Núñez, Flaco Jiménez i Oskorri foron os protagonistas da primeira edición. Anos despós al escenario del festival chegarían outros grandes como Kepa Junkera, Berrogüetto, Capercaillie Shooglenifty, Kíla, Luar na Lubre, Oysterband, Carmen París, Eliseo Parra, Elíades Ochoa, Hedningarna, Warsaw Village Band, La Musgaña, Llan de Cubel, Budiño, Susana Seivane, Tejedor, Värttina, etc.
Del mesmo xeito el festival axudou a llanzar a grupos que antías del sou paso por el mesmo apenas eran coñocidos como Acetre, Los Niños de los Ojos Rojos, Xarnege, Bryganthia, Espíritu de Lúgubre, Mü, ... Buscan promocionar novas formas de entender a música Folk, onde se xunten a tradición i a innovación. Por eso naceu nel 2009 el Certamen de Música Folk “Amigos del Folk Plasencia”.
¡Todos cos Folkgazais!
Os andaluces Stolen Notes, os gallegos Matamá Ensemble i os vascos Sokaide, son os finalistas del II Certamen Amigos del Folk Plasencia.
¡¡Pero os Folkgazais conseguimos cerca de 200 votos!!
Conceyo de Cantares DL AS/06142/2009 Parque histórico del Navia
A Oficina de Coordinación Cultural i Llingüística dos concellos del
Parque Histórico del Navia edita, coa collaboración lla
Consellería de Cultura, el disco Conceyo de Cantares, onde se
recollen úa ducía de cantares en gallego asturiano que fain referencia
territorial, llingüística o temática a cadún dos nove concellos
que pertenecen a esa entidá (Boal, Coaña, Eilao, El Franco, Grandas de
Salime, Navia, Pezós, Tapia y Villaión). Nel álbum participan doce
grupos o solistas de estilos que encetan nel Folk e remantan nel pop-rock. Tamén poden escuitarse cantares en gallego asturiano. 
Francisco del Camín de Rozadas canta "A Fiya d' Antón de Brañavara"; Bacotexo, "As de corazóis"; Herbamora, "Nosh"; Elisa "Prefiero"; Mestura, "Debaxo del augua"; Mezá,
"Guinaldo de Mortos"; Diaño Burlón, "Danza del Oso"; Cádaba, "Xúcaras"; Tuenda, "A Palmeira"; Hermaos del Herba Seca, "Todo eso tócolo eu"; Dual, "Penouta", Elena Mera Alonso, "Cantar del Rosco das Bodas.
Tamén conta coa colaboración de Ambás, Tapia, Nacho Pérez González, Miguel i Andresín de Boal, Carmen de Trevías, Sonia Tuya, Angel Berdiales, Antonio del Carpio, Roberto Naveiras, José Rapper, Servando Fernández Méndez, Marga de la Romanela i Angel Méndez Luiña.
El disco grabouse i masterizouse nos estudios Angel Berdiales da Caridá i Estudios Tuto de Corvera y repártese de baldre.
As letras en gallego asturiano tan traducidas al inglés por Dena Cowan de Piñeira.
Cantar de Rosco Bodas (Tradicional) Voz Elena Mera Alonso, natural de Francos, Pezós y vecía de vilabolle, Grandas de Salime.
El camín del Rosco eu volo diréi. Que foi feito en Grandas, eu lo comeréi.
Desde Grandas hasta As Campas, como era tan grande, veu en dúas palancas.
Desde As Campas hasta Santa María, como era tan grande veu núa borriquía.
Desde Santamaría hasta Fontelas, como era tan grande, veu en d´çuas peselas.
Desde Fontelas, hasta Valdepresa, como era tan grande, tróuxolo a abadesa.
Desde Valdepresa hasta El Campón, como era sitio costo, baxóu al rebolón.
Desde el Campón, hasta casa d' Andrés, como era sito chao, leváronlo nel carro.
Saliron os de Mera que taban nel balcón: -Andai ver el rosco que leva el tío Antón-.
Saliu Felisa chamando a Constante: -Anda ver el rosco que vai por ei alantre-.
Hai que felicitar al Parque Histórico del Navia por este traballo.
A toupieira de Suso non é nin foi nunca como outras toupieiras.
El xeito de afuracar de Suso deixa úa llaboría que fala desas persoas que condo fain algo fainlo cos cuatro sentidos, coel rigor da xente seria e comprometida.El toupo que fuza será sempre un sito importante da comarca Navia Eo.
Porque hai fronteiras que certifican por certo ún vinculo, úa amistá, a familia da que somos parte.
E Suso é da nosa familia, da nosa cultura.
Un membro relevante como lo é el sou traballo de formador , un exemplo importante prás novas xeneracióis como modelo a seguir,
alguén que merece ser imitado nel sou empeño e responsabilidá.
As entradas Tópicos sobre a língua galega e Fronteiras exprican ben el que digo.  Un toupo sabe retirarse a tempo, el sou olfato, el sou instinto marcan a súa dirección, pro os toupos sempre reaparecen, sempre volven. Malo será que un día non haxa toupos.
Sólo podemos respetar el que decides, pro reconozo que a túa presencia será úa señardá dificil de curar. "Mudam os tempos, mudam as vontades. O tempo cambia a
perspectiva das cousas. Fai que se miren doutro xeito ou que se
evidencie o descoñecido. Tamén os proxectos e as ilusións teñen data de
caducidade, coma os iogures.
Hai xa ben meses o corpo pediume abrir este blog
e fuzar nel con regularidade. Desde hai algún tempo escribo máis por
rutina ca por devoción. E a rutina é mala compañeira. Cómpre saber irse.
Teño a sensación de que o tema da lingua,
que enchía boa parte do contido do blog, non dá máis de si de xeito
individual. Sería darlle voltas e voltas ó mesmo. Estamos inmersos
–máis ben submersos- nunha brutal etapa de dominación exercida a través da violencia simbólica,
en termos de Bourdieu, contra a que parece que pouco valen as razóns
por moitas veces que se repitan. Será o tempo quen poña a cada un no
seu sitio.
Non quero abrir o toupo a outros temas
que me (pre)ocupan porque non había ser moito o que eu puidese dicir.
Columnistas e opinadores hai abondo e moi bos, e eu, con criterio, de
pouco máis podo opinar ca do xeito de facer tortilla de patacas ou do
cultivo das leitugas en macetas.
E tampouco quero empezar a contarlle ó mundo o día a día
da miña vida: se durmo, soño ou estou esperto, se estou pisando toxos
molares na cima do Candán ou espatallado nunha praia do Brasil; se
sorrío ou estou triste. Iso queda para min e para moi pouca xente máis.
Non
quero tampouco que se tome isto como unha despedida porque sempre
procurei fuxir das despedidas. Non quero que se tome como un NUNCA MÁIS porque os nuunca mááis
ás veces resucitan e igual pasadomañá me dá unha arroutada e escribo de
golpe vinte entradas, que os estímulos tanto veñen coma van. Pero o
certo é que agora mesmo penso despreocuparme de engadir contido na toupeira.
Ademais, as cousas son como son: as toupas poden chegar ós cinco anos de vida, pero raramente pasan dos tres, e eu xa fucei máis tempo do que me tocaba."
En febreiro de 2010 Aurora García Rivas publica a primeira novela en gallego asturiano,
"As razóis d'Anxélica"
A Trabe. ISBN 978.84.8053-554-0
Podera definirse como un monólogo unde a nai d'Anxélica vei debullando os recordos da súa vida, úa vida antigua unde prima a supervivencia, el sacrificio, a amargura da incomprensión e das vivencias dun mundo hostil. A novéla sabe trasmitir esa impotencia e a lluita del ser humano que nel caso da nai de Anxélica ten el sou referente núa sociedá opresora del diferente, del probe, pero que nos descubre que este mundo de hoxe é úa colonia de engaño e mentiras. Millóis de persoas viven asonagados nesa opresión i todos somos víctimas i verdugos. ¿Acaso non conocemos os atropellos que se fain cada día nel tercer mundo? ¡Que caro conseguir que neste primer mundo teñamos privilexios, calidá de vida, ... tecnoloxias! Teconoloxías que nosoutros non pagamos, pero alguén as paga. ¿Qué femos pra lluitar contra el enriquecimento ilimitado e desproporcionado de fortes compañías que controlan gobernos.... ¿gobernos ou marionetas?
Certamente el ambiente que recrea Aurora Rivas ven a puernos diante del noso pasado, como Saramago nel "Ensaio sobre a cegueira" que nos lleva al extremo da insolidarídá humana i denuncia féndonos sentir el temor i el desasasego. Deste xeito a nai de Anxélica fálanos de lo que fomos i de lo que somos i das graves consecuencias de que naide teña el valor, a determinación de enfrentarse i lluitar por outra forma de vivir i de existir. ¿Como ver a lluz si todos somos cegos?
"Todos os días morren nenos. Cada quilo de coltan costa a vida de tres ou catro nenos. É algo que nun s'entende dende o mundo civilizado, porque o mundo civilizado volve os ollos ó que nun lle interesa ver: qu'é civilizado e mellora -ou alomenos eso parece-, con eso que se deu en chamar nivel de vida, á costa da sangre dos que se supói que nun teñen por qué telo- Nin a ONU nin a UE poñen muito interés neste asunto. Os cascos Axules ás veces paséanse entre a xente que xa nin os mira, porque saben que nun lles traen nada que se poida comer. É algo tan dantesco velos, é espeluznante ver os camiños somentados de cadabres, queimados ou mutilados ós macetazos, ou as dúas cousas xuntas. Mulleres arrodilladas diante da súa familia morta, esbandelladas; vellos, nenos, homes, tanto ten. A sangre é toda colorada y o coltan é todo mouro. Nun é verdá que sea unha guerra tribal de tutsis contra hutus, nun é verdá, xa sei Anxélica, alomenos nun é eso namáis."

Aurora Rivas ten editado úa importante obra lliteraria en gallego asturiano i en castellano i , como el sou personaxe, Anxélica, é muller de acción i demostra coel sou traballo i el sou compromiso lo que se pode conseguir con voluntá i determinacíón. A voluntá de Aurora é que as nosas palabras i a nosa cultura nun se perdan. Anxélica xa tará sempre entre nosoutros, naide la pode ocultar. Aurora Rivas tamén forma parte xa pra eternidá da historia de Asturias e da comarca Navia Eo.
"O viaxeiro da noite" Uviéu, Trabe (2004)
"Triquilintainas" A trabe. (2007)
"La tierra vertical" Ateneo Obrero (Deva) (2005)
"Contos, ducia e media d’eles" Uviéu, Trabe (2007)
"Cinco contos pra xogar coa música" (2007)
Coordinou "Na boca de todos". Antoloxía poética publicada polo Concello da Veiga, 2006
"La sombra del alcaudón" (XVI Premio Internacional de Poesía Ateneo Xovellanos de Xixón) Madrid, Vitruvio, 2007
"Cinco contos pra xogar coa música" (contos interactivos pra nenos piquinos), Uviéu Trabe, 2007
"Rebelión na caixa máxica", Uviéu, Trabe 2009
"La flauta del sapo", Lisboa, D.G, 2009
"As razóis d'Anxélica" A Trabe. (2010)
UN FEIXE DE FRAGANCIAS
Nun soporto este feixe de fragancias, nin
a engalada das curuxas por derriba das cerdeiras.
No alxibe da noite
tirita en coiro
a lúa.
(Triquilintainas. Trabe. 2007)
- - - - -
Si pudiese volver solamente un instante del fondo de la noche, llenaría tus manos de caléndulas.
...................................
Me hablas de la Garganta de las Yeguas como de un lugar sagrado; quimera enredada en la bruma, velos para novia difunta, como Ofelia, desdichada. En el aire que abrasa, tus ojos abrasados y en el fondo de una copa azul el mar más azul y la noche y sigo buscando las yeguas blancas que pacen diamantes en la escarcha.
De La sombra del alcaudón
XVI Premio Internacional Ateneo Jovellanos 2006.
Cautivo
Sempre
fotografío as mesmas pedras
Sempre
escribo el mesmo verso
Sempre
escuito as mesmas palabras
Sempre
canto el mesmo son.
Tou cautivo
nun inverno pequeno
cautivo
porque non me quero marchar
Tou cautivo
sen mester que haxa remedio
cautivo
sen querer, querendo cambiar.
Sufrindo
soños de lluces
venturosas quimeras
Sufrindo
soños de señardades
nos que naide escuita este queixar
Sufrindo
soños de despertares
sen naide a quen amar
Sufrindo
soños de ameiceres
nun esqueicido llugar.
.
Mundo de herbas
Habitei nun mundo de herbas,
un silencio sen horizontes,
el mundo da herba nas paredes.
Escondinme
nel mundo das herbas del aire,
el mundo das herbas del mar.
Enfermei
coa heba das feridas
as herbas das bruxas.
Unteime
con herbas salgueiras
as herbas del demo.
Queimei
herbas del cego
as herbas dos amores.
Albeltrei
ciridonias, herbas dos ensalmos
as herbas mentideiras.
Invoquei
herbas das nubres
as herbas da maldición.
Habitei nun mundo de herbas.
Atardecer
Féxose tarde en terras de Nonide,
úa brisa triste púrpura…
un claror fendido entros árbores
úa pousada quietú incómoda,
querendo ser.
volvín a recordar un instante
vendo pasar almas azinzadas
… aclariou,
pero non, tu non estabas.
Nos días que dole el vento
Quen poidera algúa vez
non sentir a cada instante
el regueiro de noso.
Todo el tempo verquendo
na fonte das auguas frías
todo el tempo ruxindo
osmando
que é lo que non é.
Quen soubera máis dúa vez
non escuitar os llatidos
destos barruzos de noso
todo el tempo medrando
nel prado das xungueiras
rosmando
que non é lo que é.
Quen quixera máis dúa vez
parar el xemer del mazo
callar as pellas del batán.
Crabuñar con trempanza
nos días que dole el vento
todo el tempo murindo
petando
lo que é, lo que non é.
(Poemario inédito ,Quique de ´Roxíos)
Ás veces pensamos que antiguamente todo era incultura. Que llo pregunten a Platón, que lo digan en Damasco, i que fagan el camín de Santiago os que esto afirmen.
Científicamente demostrouse recentemente que os salmoís chagaban a fregar a regueiros pequenos. Lo que se acreditou científicamene xa lo sabían culturas primitivas e dese xeito lo deixaron constar en topónimos tan antiguos como os sous extinguidos idiomas.
Nalgús sitos tamén la chaman invernada dos poltríos.
Condo nacían os poltrios nel monte, con esas últimas inclemenzas, encetábase outra vez a roda da vida.
Despós da invernada del cuquello era tempo de prantar el meiz.
Cuquello, rabo de estello, cóntos anos me das daquí al meu enterro
El cuquello canta sen saber que chegou el mes de maio. Os potrios nacen se conocer nada de calendas, almanaques nin estacióis. A naturaleza sabe qué ten que fer i condo lo ten que fer. I os vellos de antías respetaban i sabian interpretar lo que a naturaleza lles decía... i sabían dos tempos de prantar, podar, inxertar, semar... i de todo lo que había que fer pra despós recoller.
¿Acaso saber todo eso nun é cultura?
Nesto mundos tan modernos esqueicemos lo aprendido nun suicidio cultural que non nos lleva al progreso sinón a desaparición. Como esperar a que nel Instituto de Boal seimpre haxa nenos abondos. ¿Esperar?
Neste tempo frio i chuvoso del cuquello, con estas últimas invernadas el sou canto fala de decisióis dun Conselleiro que nun pensa nel noso futuro. Os poltrios xa rabincan nel monte, ceibes i contentos, ellos tampocuco saben que a cultura é algo máis que a consecución de títulos académicos. Nosoutros, se lo sabíamos esqueicémoslo.
Pero el cuquello, al que á crenza popular lle dá el don da adivíanza, volverá a cantar.
Cuquello, cuquello, cóntos anos hai daquí al meu enterro.
(Vigo 1939)
Estimado Sr.
Quero escribirlle esta carta al home non al cargo.
Inda que sía conselleiro del Principado usté sigue sendo, por parte materna, fillo de emigrantes asturianos en Cuba i debería valorar os motivos que llevaron a os sous antepasados a emigrar.
Deso sabemos muito nel occidente asturiano. El grupo máis numeroso del centro asturiano de Cuba eran el de Boal. Precisamente esos emigrantes construiron case todas as escolas que hai en cada poblo del concello. Ellos consideraban que a súa millor contribución a terra que los vio nacer era puer os medios pra que as novas xeneracióis tuvesen úas oportunidades educativas que non tuveran aquellos solidarios e comprometivos emigrantes.
Xa sabemos que na nosa zona interesan os nosos rios pra producir electricidá, interesan os nosos montes pra plantar eucaliptos i suministrar empresas papeleras. Son axeitadas as nosas montañas pra construir parques eólicos. Somos xente traballadora i sempre fomos ben recibidos nas empresas del centro asturiano a onde nos obligou a emigrar el esqueicemento al que os gobernantes sempre condenaron al mundo rural.
Os recursos gastáronse noutros sitos, as prioriades eran outras. Industrializar el centro asturiano, extraer el carbón, fomentar el sector naval, crear úa grande i dodopoderosa empresa siderúrxica.
Eran as prioridades i punto. El campo era cousa de probes.
Coel Estatuto de Autonomia i con Pedro de Siva paliáronse muitos esqueicementos i chegou a relitrifición rural, millores carreteras, hospitales, inversióis en servicios públicos... Pero pra os nosos poblos xa era demasido tarde.
A deuda histórica que hai col mundo rural asturiano nun ta saldada. Fai falta algo máis, pero lo que nun ven ben é algo menos.
Menos inda se eso menos son recursos educativos.
En Educación el Principado promove programas europeos sobre emigración. Son programas de inmersión lligüística e intercambio que deben enchernos de orgullo.
El sistema educativo asturiano acolle nel 2010 7.596 inmigrantes.
El 81 por cento del alumnado extranxeiro está escolarizado na rede de enseñanza pública, mentras que el 19 por cento restante matriculouse en centros concertados.
Con el propósito de atender as necesidades del alumnado extranxeiro, en Asturias funcionan seis aulas de inmersión llingüística nos institutos de Educación Secundaria'Calderón de la Barca' (Xijón), 'Alfonso II' i 'Pando' (Oviedo), 'La Magdalena' (Avilés), 'Rey Pelayo' (Cangas de Onís) i 'Cuenca del Nalón' (Langreo).
Ningún instituto, ningúa aula nel occidente asturiano.
¿Somos asturianos de segunda categoría?
Eu propóñolle que busque solucióis. Podría empezar por conseguir que se poña en marcha úa aula de inmersión llinguistica en Boal.
Permítome pedirlle que nun caiga, como gobernante de hoi, nel mesmo esqueicemento del mundo rural nel que incurriron os gobernantes de entoncias. Propóñolle que non olvide que usté é fillo de emigrantes. Solicítolle que nun esqueiza el que ellos fixeron i que nun lles falle.
Ellos querían outra cousa pra os lugares nos que aprenderon a vivir.

Da súa mao está el buscar solucióis ou participar de políticas que provocan a desertización del medio rural. Porque Asturias non é sólo úa comunidá autónoma industrializada, hai máis Asturias i a súa responsabilidá é velar por todas.
Eso nun lo vei a conseguir pechando escolas.
Oxalá sea usté un Conselleiro de EDUCACIÓN que sepa ver máis llonxe dúas notas con números e estadísticas.
Por usté mesmo e por os sous antepasados reconsidere a decisión.
Granollers, Barcelona, 3 de maio de 2010.
Quique Roxíos A andalucita é un mineral de fórmula química Al2SiO5 que se considerada úa xema. Dícese que os primeiros exemplares de andalucita estudiados por Werner i Delamétherie procedían de El Cardoso ( Guadalajara ), pero por error se pensou que eran de de Andalucía i de ehi el nome del mineral.
Algús tipos de andalucita presentan nel sou interior úas inclusiois carbonosas de distribución simétrica. Trátase de cuatro cristales prismáticos paralelos que, cortados en sección, forman úa cruz característica. A estos exemplares dáselles el nome de quiastolita i definenense en muitas publicaciois como úa variedá da andalucita.
As andalucitas hailas noutros lugares de España, como Guadarrama, Santiago de Copostela ou Córdoba. Pero a pedra da cruz ten en Boal el sou referente xeográfico por excelencia-

Conta úa lenda mapuche ("xente da terra") que un Toqui (guerreiro araucano, -nome que lles daban os españoles a os mapuches-), capturou a úa moza española i llevoula a súa tribu. A chavala coel tempo foi aprendendo as costumes da cultura mapuche i debido á estreta relación que tía coel guerreiro foi nacendo entre ellos un amor verdadeiro. Os demais guerreiros i pobladores da tribu non taban dacordo i opuxéronse. Pero os enamorados siguiron xuntos, asta que un día el xoven guerreiro foi secuestrado por os sous iguales que lo esconderon núa coba, asegurándolle que non lo iban a lliberar asta que se comprometese a abandonar á muller blanca. Á rapacía dixéronlle que el sou amor morira na beira dun riqueiro, nun monte que lle decían taba mui llonxe.. El dolor inundou a moza blanca que marchou en busca del corpo del sou amado, chorando días i días i rezándo sen parar por él. Milagrosamente, as súas llágrimas convirtironse en xemas i según os mapuches pedras da cruz quequedaron etragalladas por todos os sitos onde ella busou. Al ver este milagro de amor, atribuido ademáis á compasión da Madre Terra, os indíxenas perdonaron á cautiva i ceibaron al guerreiro, permitiendo finalmente que os enamorados vivisen felices i en paz.

El culto ás pedras é algo tan antiguo como el home. Á cultura mapuche considerába as pedras da cruz como lagrimas de amor.
Muitas culturas creron que algúas dellas tían “virtú” i eran capaces de curar enfermedades o de dar sorte. Deste xeito os antiguos agricultores romanos tía certas pedras como amuleto pra producir a chuvia, xa que pensaban que nellas taban reencarnados el deus Manes ou espíritus de difuntos.
Noutras culturas recollían pedras das tumbas dos santos o dos llugares nos que ellos viviron i guardábanlas como auténticos talismais que proporcionaban salú i felicidad al sou propietario.
Úa das máis famosas pedras é a quiastolita o pedra santa, porque el sou interior ten forma de cruz i sempre se utilizou pra protexerse das tormentas i contra el mal de ollo.
Afírmase que la utilizaban como simbolo de identidá os guerreiros dos poblos que habitaron antias dos romanos que, curiosamente, lle daban el mesmo significado que ten el etimolóxico da palabra "mapuche". El que portaba estas pedras llevaba un "salvoconducto" que certificaba que era xente da terra i non un forasteiro nin un mercenario. Nel sou idoma un "mapuche" era xenta da terra con alusión ás personas as que se lle reconoce a súa pertenencia e integración nun territorio. Por suposto tamén, muitos pelegrinos a Santiago fían os posibles i desviabanse un pouco del sou camín pra poder conseguir úa pedra da cruz i dese xeito acreditar a súa condicción ¿Que poder el destas pedras que fexo que asta finales del siglo XVI os peregrios del Camin de Santiago las utilizaran como amuleto?
Dende entonces se chamaron lapis crucifer, ou lo que é lo mesmo "pedra cruz" o "pedra da cruz" Por certo úa anecdota, inda que me salga algo del asunto, fai non muitos anos us inxenieiros polacos, informados por el boalés Mario González Álvarez, (meu irmau) veron a Froseira a buscar pedras de cruz i atoparon el ser vivo máis antiguo del noso concello, un Trilobite. El fósil ten como pouco 250 millois de anos i viviu na chamada era paleozoica..
En Boal hai outros minerales de interés, por exemplo a Sheelita:
Distribución dos continentes fai 470 millonis de anos durante el Ordovícico Medio, antias da formación de Pangea. Os tres pequenos continentes son Laurentia, Siberia i Báltica, mentras que el máis grande é Gondwana.
Benigno Fernández Braña
Boal, Siglo XX

Bernador Acevedo Y Huelves nel sou llibro sobre os Concellos de Navia i Villallón fala dos "Fillos ilulstres".
Deste xeito nel siglo XIX considerábanse fiilos ilustres a "Don Diego del Riego, el primeiro graduado como Doctor en cánones por a Universidá de Sigüenza, doctoral da súa Igresía, Inquisidor de Cuenca i de Valladolid, célebre por a custodia i proceso del arzobispo de Carranza". Outro fillo ilustre é "Don Juan Alonso de Navia, gobernador xeral da Habana". Méritos tamén ten abondos "Don Alvaro de Navia Bolaño Y Moscoso, caballero de Santiago, colegial de Oviedo, oidor de las Charcas y de Lima, Decano, auditor general de guerra del Perú, superintendente de Moneda y Conde del valle de Oselle."

De lo fixeron eso fillos tan ilustres por a súa terra nada se dice. El sou éxito reconocido foi escalar postos na Administración del Estado ou na igresia.
Cen anos despós un natural de Boal, médico afincado en Eilao inicia un movimento cultural de carácter reivindicativo. Si Acevedo y Huelves escribise os sous libros a finales del século XX seguramente nun mencionaría a Benigno Fernández Braña, i si lo fixese seguramete lo trataría de galleguista. Pero a realidá é que os logros de Benigno Fennández Braña prá terra na que naceo son tanxibles, non se poden discutir, ahí tan, poden verse i tocarse, i pra eso non tuvo que marchar da terra, pra eso quedouse nella queréndoloa i defendéndola.
Benigno Fernández Braña fudou el Grupo de Eilao Pro-Defensa da nosa lingua (1986). El Grupo naceo nun tempo en que dende instituciois diversas del Principado de Asturias (Consellería de Educación, Academía da Llingua Asturiana...) comenzaban a impartirse cursos de asturiano nas terras Navia Eo. Naquellos días algo que hoi vemos como normal i aceptado, el feito diferencial del gallego asturiano con respecto al asturiano, non era deste xeito i trátabase á fala da zona como úa modalidá máis del bable.
El trinta de outubro de 1989 tuvo lugar na Casa de Cultura del Concello de Grandas de Salime a Asamblea fundacional da Asociación Cultural MDGA , Mesa Prá Defensa del Galego de Asturias e da Cultura da Comarca.
El acto de constitución foi un fenómeno de democracia i movilización social importantísimo. Máis de 300 persoas aprobaron artículo por artículo os Estatutos de MDGA. Al día seguinte el movimento foi denunciado na prensa asturiana como un ataque galleguista. Entoncias non era de conocido por a maioría dos asturianos que núa parte de Asturias se falaba úa modalidá lingüística galaico-portuguesa.
A partir de ese momento as cousas cambiaron.
El movento reinvindicativo soubo llevar úa actividá investigadora importante al tempo que, con dósis non sempre medidas de irreverencia e saber fer mediático, llogrou que as institucióis se visen obrigadas a andar por camios que nun tían pensado. Deste xeito a Xunta Xeral de Principado reconoceo por Lei nel 1998 a existencia del Gallego asturiano como modalidá lingüística propia de comarca Navia Eo. Conseguíase algo impensable dez anos antías.
Os traballos da MDGA véronse reflexados na edición de a revista A Freita (con el sou suplemento literario "O Espello"); a edición da Revista de Estudos "Britonia" dun rigor cientifico i calidá hasto hoxe nun superado. Fruito de MDGA é a colección de contos "Castelo das Letras" i a publicaci´on de diversos traballos: flora i fauna, toponimia, lliteratura...
A MDGA organizou as Xornadas Culturáis Dámaso Alonso. Membros sous conseguiron el Primer Curso de Extensión Universitaria sobre el Gallego de Asturias impartido por a Universidá de Oviedo i con centos de apariciois en prensa, feixes de reuniois e iniciativas, implicación de historiadores, arqueólogos, xuristas, filólogos..., con regueiros de ilusión e traballo foi un exemplo de movilización ciudadana en defensa da súa cultura.
É evidente a súa influencia de cara a implicación del Principado en proxectos de revitalización da zona i tamén el logro dúa maior atención por parte dos medios de comunicación con respecto a úa zona históricamente esqueicida.
A MDGA aglutinou el traballo de seis prestixiosos e reconocidos linguístas e elaborou as primeiras
Normas Ortográficas e Morfolóxicas del Galego de Asturias.
Tamén hai que reconocer a relevancia dos conflictos provocados coa Comunidá Autonoma de Galicia (El caso máis impotate foi condo a MDGA conseguiu importantes subvecióis del Governo tripartito de Fernándo González Laxe que provocou as iras del Presidente asturiano Pedro de Silva). Estas desavencias "diplomáticas" foron rebulsivo pra que a comarca llograse máis atención por parte del Principado. Foron dándose pequenos pasos, que por suposto non sempre foron nin siguen indo na dirección correcta, ero eso xa é outra historia.
Pos dígase ou nun se diga, reconózase ou non se reconoza, Benigno Fernández Braña é Fillo Ilustre da comarca Navia Eo i de Asturias.
«A nosa rexión é a que máis desdeixa da súa idiosincrasia»
«Estamos perdendo todo aquello que foi sustancial i forxou a historia desta terra»

Besullo. Cangas de Narcea 1949 / Oviedo 2009
(Investigador i naturalista)
"Asturias é como úa "polisemia" de dificil especulación. Significa muitas cousas i todas ellas incapaces de representar a súa verdadeira identidá como rexión si nun se aceptan as mesmas como partes non discutibles e indivisibles. Conocemos da súa existencia protohistórica, debaxo dúa territorialidad "poliétnica" i sabemos que nel sou tarrén habitaban diferentes poblos i culturas: Orgenomescos, Salaenos, Vadinienses, Luggones, Pésicos, Albióis, Cibarcos i Egobarros, entre outras tribus"

As tribus galaicas son os Egobarros, Cibarcos i Albióis. Sin ordenadores, ni videoxogos, sin banda ancha o estrecha, sin televisión. os que foron nenos fai máis de 40 anos fían trasnadas por San Xuán, pedían el aguinaldo en Antroiro... ¿a qué xogabamos? Os xogos populares son parte das nosas tradicióis. Transmitidos de xeneración en xeneración , son testimonio que evita el esqueicemento social de aspectos que foron relevantes pra configuración actual da sociedá.
Xogo da Carabañola.

Dicen deste tipo de xogos que empezaron nel mundo antiguo, durante el primeiro Imperio Romano. Según se afirma os soldados romanos utilitizabancomo entrenamento militar os exercicios da Carabañola; "Xarranca" en Cataluña, "Marelle" en Francia, "Templehupfen" en Alemania, "Hinkelbann" nos Paises Baixos, "Sotronul" en Rumania, "Rayuela" na Arxentina, Cascayu noutras zanas de Asturias...
Os soldados romanos exportarían el sou xogo aos nenos de toda Europa i estos dibuxarían as súas propias versióis ideando sistemas de puntuación. desconócese como se vei difundir por el resto del mundo. I como decían os antiguos "Vale máis crello que averiguallo". Papá expricome algo das súas regras:
...imbo, cachimbo... boto, corono...
- Na Carabañola primeiro xogador tira a súa pedra al 1, 2, 3,.. coa mao.
- Llougo, al coucepín (con un solo pé) ten que sacar a pedra de rectángulo en rectángulo.
- Na zona chamada descanso poden pousarse os dous pés.
- Condo toca tirar a pedra nel Inferno hai que pasalla por el Boto, Corono...
- Na Gloria hai que que mandar a pedra á posición 1, pero dándolle coa punta del pé (al coucepín)
- Un requisito del xogo é nun "queimar" , lo que quere decir nun "pisar" níngúa ralla.
- El primeiro que remata todo el recorrido por cada requadro numerado da Carabañola" é el que gana.
A estornela ou Billarda
Meu pai explicoume como se xogaba. A él gustabálle muito. A estornela ou billarda era un xogo de nenos, inda que muitas nenas tamén sabían xogar.
Fía falta un pequeno palo de 15 ou 20 cm un pouco afilado nas dúas puntas: "a Billarda ou Estornela". Outro palo máis llargo, dus 40 ou 50 cm.
Antes de empezar fíase úa línea nel tarrén unde se puía a billarda. Haibía que golpialla núa das puntas fendola saltar por el aire. Mentras taba nel aire había que volver a batella coel palo llanzándola lo máis llonxe que se poda. Ganaba el que la fía chegar máis llonxe pero si el contrario la recollía antias de caller nel tarrén rouballe el turno de tiro.

Os bolos
Tía un éxito innegable entros vecíos de máis edá. Había muitas boleras. Un neno, al que lle daban algún perrón, era el que volvía a colocar os bolos. As veces pegábalos con algo de bulla.
os carretóis
Aos máis novos gustáballes muito os carretóis ou carretas feitas con úas cuantas trabas, maderos, algús cravos, rodas de madera i que nun se desfixesen baxando algúa costa.
A alpargata
`Xogo típico dos esfollóis. Un corro sentado. A alpargata pasa dus a outros por debaxo das pernas. A folla axuda a escondella. Un nel medio ten que pillalla. Condo vei buscalla a un que nun la ten a alpargata sigue pasando dun a outro. Por detrás algún dalle todo el que pode un alparagatazo nel cul. Pero al que lo pillan ponse nel medio.
el aro
...as pionzas, os zancos...
el marro
Fórmanse dous bandos cun mínimo de seis xogadores por equipo. El terren de xogo consta de dúas raias grandes, distanciadas al rededor dus vinte metros. Esta distancia pode ser menor, dependendo dos anos dos participantes. A ámbolos lados de cada raia trázase un semicírculo.
Colócanse os dous bandos nel sou sito seguindo a orde establecida con anterioridá, sale el primeiro xogador del primeiro equipo ata a situación del equipo contrario. Chegado allí, fai el engaño de querer dar úa palmada nas maos dalgús contrarios , algús dalles úa palmada froxa que para eso terán todos a palma dúa mao presentada de frente. De improviso, úa das palmadas será máis forte, dada al xogador que escolla. Neste momento iníciase úa persecución: el que recibiu a palmada persegue al quen lla deu. Este ponse a salvo se logra sobrepasar a raia da súa zona. Con todo, se é tocado polo sou perseguidor antes de chegar alló, é llevado al semicirculo del equipo contrario. Nel caso de que el perseguidor nun consiga apañar a quen persegue, queda pra palmear aos contrarios del mesmo xeito, iniciándose outra persecución. Un xogador pode salvar ou llibrar aos sous compañeiros cautivos se logra darlles úa palmada despos de palmear aos contrarios. Os xogadores presos poden estar agarrados das maos; deste xeito, se un é llibrado por un compañeiro, son tamén llibrados todos os que estean agarrados a él. El xogo remata condo tódos os xogadores dun bando están presos, ou cando desexen acabar se é que se fai demasiado llargo
a pita cega
É un xogo de grupo. A sorteo escóllese quen ten que vendarse os ollos col fin de nun ver.
Intentará coller a alguén e se lo consigue, adiviar, acariciandolle el rostro, quén é. Se lo adivía, venda os ollos el que foi descuberto. Se non, outra vez el mesmo.
Saltar a corda
Úa, dole, tele, catole, quile, quilete, taba a reína nel sou gabinete. Dixo-lle el rei: "Vamos prá misa." Dixo a reina: "Non teño camisa." Dixo-lle el rei: "Eu teño tres." Dixo a reína: "Empréstame úa." Dixo-lle el rei: "Non teño ningúa."
¡Quen fora neno outra vez!

El próximo 5 de marzo de 2010 terá llugar a gala de entrega dos Premios AMAS 10 nel Teatro Filarmónica Oviedo. El acto é organizado por a
Asociación Cultural Canal Asturias.
Dentro del apartado "Cancióis Folk", á canción nominada coa que participan estos oito chavales títulase "A mio morena" pertenecente al disco "Camios de ferro".
Todos a votar por el grupo da Caridá:
As cancióis que compiten son
A mio morena de Camios de ferro- Cádaba Adelaida de Na fonte La Canalina - Brandal Les alpargates de mio guela de El sonar de les… - Mapi Quintana Letavia de Fíos d’esta tierra - Spanta La Xente
...
Muitas felicidades pra Spanta La Xente. (Pincha aquí pra escuitar a canción)
A Asociación Cultural San Tirso celebra el Día Mundial da Lingua Materna (UNESCO).
Camiseta promoción del aranés. Foto Quique Roxíos
Neste día toca fer un pensamento.
A protección del aranés na Comunidá Autónoma Catalana é úa mostra de lo que se pode conseguir si hai voluntá política de preservar os valores culturais.
Podría se un módelo a seguir pral gallego asturiano.
En Cataluña hai tres idiomas oficiais, el castellano, el catalán i el aranés.
A "llegua aranesa" , el aranés, Dende a entrada en vigor del estatuto de autonomía de 2006 è idioma co-oficial en Cataluña, xunto coel catalán i el castellano, i é a llingua de uso del "Conselh Generau d'Aran" (Consello Xeral de Arán) i dos concellos del Valle de Arán.
El Valle de Arán exténdese nel esquino máis noroccidental de Cataluña, acullú dos Pirineos. Este feito marcou a personalidá da comarca, non sólo por a humidá del sou clima atlántico ou el intenso color verde da súa paisaxe, sinón tamén por os acontecementos históricos i por a preservación das súas marcadas particularidades culturais.
Cartel expositor sobre el aranés. Foto Quique Roxíos
El tradicional aillamento respeto al resto de España i Francia fexo del Vall d`Arán un llugar chen de tradicióis ancestrales que, envolto entre montañas i acompañado por el ruxir del rio Garona, soubo manter vivas.
Dese patrimonio cultural destaca el uso dúa llingua propia, el aranés, que é úa forma dialectal da llingua occitana.
Os araneses, coa chegada da democracia a España rievindicaron que por el Estatuto de Autonómía de Cataluña se reconocese el sou feito diferencial, as súas institucióis propias ata conseguir ese reconocemento i a oficialidá del aranés (El Vall d`Arán é el único llugar del mundo unde el ocitano é idioma oficial) i con ella a garantía del sou respeto i protección especial.
Tamén implica el feito de que el aranés sía a base da educaión escolar i a súa utilización por as institucióis públicas aranesas.
Igresia de Santa María de Arties. Foto Quique Roxíos
Hoi a comarca ten que manter un equilibrio entre el proveitamento dos valores turísticos, a conservación del patrimonio natural i, por riba de todo, el ánimo de preservar as tradicióis i el gran tesouro cultural que é a súa llingua.
Saut deth Pish. Foto Quique Roxíos
A Lei 16/1990, de 13 de xullo, sobre el réximen especial del Valle de Arán, otorgalle al Valle un réximen de autonomía administrativa, reconoce a adscripción del aranés á llingua occitana i establece que el aranés, modalidad da llingua occitana i propia de Arán, é oficial nel Valle de Arán.
Bausen. Foto Quique Roxíos
El Estatuto de Autonomía de Cataluña de 1979 establece que "a fala aranesa será obxeto de enseñanza i protección" (artículo 3º).
El Xuicio Final de El Bosco. Foto Quique Roxíos
El Estatuto de Autonomía de Cataluña de 2006 establece que "a llingua occitana, chamada en Arán, aranés, é a llingua propia deste territorio i é oficial en Cataluña, dacordo con lo establecido por el presente Estatuto i as leises de normalización lilngüística (artículo 6.5).
Exposición sobre a llingua aranesa en Artíes. Foto Quique Roxíos
El 14 de xeneiro de 1983 a Generalitá de Cataluña adoptou as "Nòrmes Ortogràfiques der Aranés" (asolelladas nel ano 1982) como ortografía oficial prál aranés. A normativa sigue as últimas modificaciois adoptadas por el Consello da Llingua Occitana pra todo el dominio llingüístico occitano i recollen as convenciois ortográficas pral gascón establecidas por el Instituto de Estudios Occitanos por el Consello da Llingua Occitana. De este xeito, a ortografía del aranés é a mesma que a del resto de dialectos occitanos, de forma que permite a sua participación nel fenómeno de recuperación da llingua occitana.
Dende maio de 2001 existe úa normativa oficial del Consello Xral de Arán que regula el sistema de certificación dos distintos niveles de conocimento del aranés.
Estadisticas de uso dos idiomas falados nel Valle de Arán
(El aranés fálanlo úas 5000 personas.)
Llingua materna
Castellano 38,8% Aranés 34,2% Catalán 19,4% Outros 7,6%
Fálase na casa (exclusivamente)
Castellano 35,3% Aranés25,8% Catalán 13,0% Outros n/d
Nel traballo (exclusivamente)
Castellano 30,8% Aranés 9,2% Catalán7,9% Outros n/d
A Televisíon pública catalana emite todos os días un informativo en aranés.
Nas terras Navia – Eo
cada día somos máis os que queremos que el gallego asturiano teña a mesma protección que ten el aránes.
Cada día son máis numerosos os colectivos que comprenden a importancia da diversidá cultural, tamén como garantía i motor de medría económica, i xa son muitas as iniciativas que lle dan á cultura propia el valor que merece.
Un exemplo deste importante traballo é el que lleva adiante a Asociación Cultural San Tirso.
El 21 de febreiro en San Tirso de Abres, organizado pola Asociación Cultural San Tirso de Abres, celebrase el
Undécimo Día Internacional da Llingua Materna
(proclamado pola UNESCO no ano 1999).
Nesta ocasión a celebración deste importante día coincide coa celebración del “Ano Internacional del Acercamento das Culturas”.
A Asociación Cultural San Tirso programa emisióis de radio pra celebrar este día:
Domingo 21, as 6 da tarde: Emisora Local de San Tirso de Abres - 107.0 FM
Lunes 22, as 12 e media da mañá: Emisora Onda Cero Occidente . Luarca – 91.4 FM
Participaran:
Os nenos da Escola CRA Occidente de San Tirso de Abres
Personas maiores
Belén Rico Prieto – Escritora da Veiga
A UNESCO determinara que é importante que os nenos non perdan a sua llingua materna, xa que el idioma forma parte da estructura da identidá de cada cual. A diversidá llingüística i cultural é úa característica da nosa comunidá que ten que ter el sou paralelismo nel ámbito educativo.
A llíngua propia, a fala, revela as nosas orixes, cultura, i percepción del mundo. Fai posible comprender como somos i é garantía de transmisión das nosas tradicióis e del saber dos nosos antepasados.
Con iniciativas como a da Asociación Cultural San Tirso vamos por el bon camín
-. Preguntoume por tí -.¿Quen? -. !!! El Antroiro ¡¡¡
A práctica de fer mazcaradas en Febreiro ta esparcida por Occidente dende fai máis de 2.000 anos, pudendo decirse que os primeiros foron os gregos, que celebraban neste mes festas en honra a Dioniso. É el deus del viño, inspirador da tollura ritual, del éxtasis.
Foi tamén conocido como Baco. É el deus patrón da agricultura i del teatro. Os investigadores discutiron a relación de Dioniso coel «culto das almas» i a súa capacidá pra presidir a comunicación entros vivos i os mortos.
El antroiro é el permiso pra romper as normas, pra divertirse, pra encherse (a ún que come muito díceselle .-És un antroiro.-, pra pasallo ben. Queimando el antroiro celebrase un rito ancestral.
Condo era antroiro os nenos iban polas casas a pedir el aguinaldo
-. ¿cantamos ou andamos?.-
-. ¡Cantade! ¿Quen é el da cocha?.-
(El da cocha era el encargado dos cuartos)
Antroiro godoiro, pasou por Arbón
vendendo rapón
a perrín i perrón.
Outro costume era mechar el antroiro. Decirlle a daquén que preguntaron por él i condo preguntaba QUEN contestas
¡¡¡¡¡El ANTROIRO!!!!
Todos taban prevenidos así que había que ser mui habilidoso pra mechallo.
Acórdome da tía Susa de Casa de Baxo, de San LLougüís que sempre quería mecharlle el antroiro a meu pai. Él fía que nun se daba conta i contestaba ¿Quén? pra que a mullería se rise i quedase contenta.
Antroiro godoiro, pasou por Arbón
vendendo castañas
a ral i perrón.
Por antroiro comíase a cabeza del cocho (a cachola), deventres i amañábanse muitos cereixolos, rabadas, rapas de meiz i arroz con lleite.
Tamén se fían os antroiros, (como espantullos pero distintos): Cortabanse nel monte dous palos, un llargo y outro máis corto pra fer úa cruz enriba que eran os brazos del antroiro i despós enchíase de palla, vestíase con pantalóis i trapos vellos. Despós axuntábanse nenos i nenas pra queimallos.
Antroiro godoiro, paou por Árbón
cun saco nel hombro
pedindo carbon
Carbón nun lle daban
Antroiro choraba.
A mázcaras eran lo máis singular del Antroiro. Al principio, tiznaban a cara de mouro ou fíanse dous furacos nun cartón, trapo o madera, a modo de careta. As mázcaras tradicionales eran de animal , con pelellos de ouvella, cabezas de oso ou mula i telas pral corpo. Nun se trataba de disfrazarse de nada, máis ben parecer úa muller sendo home ou al revés, ou un vello ou úa vella i que nun conocesen a ún.
Despós ibase de casa en casa. Us daban cuartos, outros caramelos i cereixolos , algún nada. Fían preguntas i mirabanche praos ollos mentras decían: Peime que és de Casanxo, Ou serás dos Tarabolos...
Sábado llardeiro, domingo cereixoleiro, llúis gordo e martes de antroiro...
Antroiro godoiro, San Martín cobertoiro
El Presidente da Academia da Lingua Galega, Xosé Lluís Méndez Ferrín, pide a oficialidá da llingua asturiana nel Principado, a excepción da comarca occidental, entros ríos Navia i Eo, na que reclama a oficialidá del gallego. Al sou parecer el gallego é el unico idioma que se fala na zona xunto coel castellano.
El Sr Ferrín dice que ademáis del asturiano, se respete el carácter de fala gallega del gallego asturiano (allí unde se fala) i que se chegue a un acordo sobre úa normativa.
¿Que ten esto de insensato?
¿Acaso nun reconoce con estas manifestacióis as competencias das autoridades asturianas?
¿Acaso das súas palabra pode pensarse que quere mal al asturiano i a Asturias?
¿Acaso nun é correcto que se preocupe dúa fala gallega?
El presidente dúa Academia dúa llingua, a que sía, ten a obrigación de preocuparse por ese idoma allí unde se fale. Nel caso del castellano existen 22 Academias en todo el mundo, tantas como paises que falan en español, inda que, coel título de Real, sólo existe a Real Academia Española. Todas tan asociadas i reconocen a RAE como a súa madre.
En casos como el aranés idioma del corpus lingüístico de Occitania a Generalidad de Cataluña adoptou as Nòrmes Ortogràfiques der Aranés como ortografía oficial pral aranés. Normas que el Consello Xeneral de Arán aprobou i que siguen as últimas modificaciois adoptadas por el Consello da Lengua Occitana pra todo el dominio lingüístico occitano.
Ambas normas recollen as convenciois ortográficas pral gascón acordadas por el Instituto de Estudios Occitanos i, despós, por el Consello da Lengua Occitana. Deste xeito a ortografía del aranés é a mesma que a del resto de dialectos occitanos, lo que permite a súa participación nel fenómeno de recuperación da llingua occitana.
Eu opino que en Asturias debería existir úa forma de actuar asomellada a lo que fexo a Generalitat Catalana coel aranés i debería existir úa Instancia Técnica independente, coa colaboración das dúas Academias da Llingua: a Asturiana e a Gallega.
Deste xeito podería aprobarse úa normativa que respetase i cuidase as diferencias da nosa fala pero sin xebralla del corpus llingúistico al que pertenece.
As terras de Navia Eo sempre sufriron un esqueicemento i un maltrato por parte das adminitracióis.
Condo se aprobou el Estauto de Autonomía nin se menciou a fala gallega de Asturias. Dende as institucióis non se promocionan as diferencias desta comarca que cuadran mal coa imaxe que se quer dar da culltura asturiana i muitas veces os propios interesados nun intento equivocado de nun sentirse rechazados renuncian a lo evidente e intentan que non se note muito.
Lo evidente é que si vamos a Fonsagrada ou a Ribadeo podemos falar na nosa fala sin que naide diga que nun nos entende i en Oviedo en conto abrimos a voca, inda que sía en castellano xa tan con el conto de si somos gallegos.
Tamén é vergonzoso é que nos medios de comunicación asturianos non se da presencia a un idioma que falan úa parte importante dos asturianos. Tan asturianos como os outros.
¿Por qué se oculta entonces el noso idioma?
Os estudiosos tein abonda unanimidá al respeto. A modo de exemplo aconsello ver a páxina gallegoasturiano.com
El caso é que Méndez Ferrín ten razón. Os que sabemos que a nosa fala é úa fala gallega i temos a desfachatez de decillo sentimos ese rechazo, Si a Academia Asturiana i a súa Secretaría Lingüística organizan algún evento ou publican algo fainlo exclusivamente daquellos escritores que pensan como ellos i siguen a súa normativa asomellada al bable; Os demáis vense tratados como galleguistas, separatistas, antiasturianos...
Inda que sía mal visto decir as cousas son como son, a razón dice que a proposta de Ferrín é correcta, sensata i xenerosa.
Aquel Ferreiro
Quen é Pepe el Ferreiro
José Naveiras Escanlar pode definirse como un testigo especial da historia da comarca máis occidental de Asturias. Aquel Pepe el Ferreiro que al empezo dos anos oitenta tía a inxenua llocura necesaria pra intentar evitar que desaparecese el mundo nel que naceu; aquel Pepe el Ferreiro que decidiu nun emigrar, quedouse na súa terra i fexo todo el que puido pra curalla del mal que padecía; Este Pepe el Ferreiro que hoi nos fala de desolación, de tristeza, de pesimismo... el que se pregunta de qué valiron todos esos esforzos... el que reprocha as razois por as que a nosa sábia que enriqueceo outros árboles, el que denuncia como a nosa xente nova viuse obligada a agotar a súa xuventú creando explendor i riquezas nel triángulo central de Asturias, a expensas de contemplar a morte del sou mundo natal, sin que naide impedise el desastre.
Aquél que non callou. El que hoi denuncia.
Aquel que se arrabuñou nas arteiras recuperando vellos molios.
Foi él.
Sigue sendo él.
Entonces nun taba ningún dos que agora decidiron botallo.
¡Idignos! ¡Vergonza debía darvos!
A continuación un cacho dun artículo de Pepe el Ferreiro:
“PATRIMONIO CULTURAL Y NATURAL”
PARROQUIA NOVA DE SAN SALVADOR. ALLANDE
Sábado, 23 de mayo de 2009
Por José Mª Naveiras Escanlar
(...)
“Patrimonio Cultural y Natural”, era todo aquello imbricado en el mundo rural. Eran escamas, pizarras, louxas que superpuestas unas sobre otras forman el tejado, y guarecen de la lluvia los miembros de una familia. Las familias que formaban los pueblos y éstos la comarca. Nada, o muy poco queda de eso. La regresión o caída de estos lugares, trajo consigo el efecto dominó. Comenzó con tímidas goteras y al final se calló el tejado, ante la mirada indiferente de todos.
Hoy lo que más me fascina es el que políticos y personas, a mi parecer hipócritas, nos cuenten que lo rural es recuperable. Sí era recuperable o sostenible hace 25 ó 30 años, cuando aún quedaban esos sacrificados campesinos, que podían transmitir aquellas formas de trabajo, y a los que por desgracia, nadie tuvo en cuenta. Pero no es de extrañar que así ocurran las cosas cuando en la actualidad todavía quedan cínicos aduladores de esta nefasta Administración, que llaman “identidad rural” a este agonizante estado de aflicción, que terminará en deceso inducido.
Comprobaran mi negativa forma de ver el futuro, pero a lo largo de mi vida sólo vi la decadencia de la tierra que me vio nacer, y su degradación. Sólo me consuela el haber guardado o protegido algo de ese patrimonio para generaciones futuras –si es que llega - pues si seguimos con estos nefastos gestores, de los últimos treinta años, permítanme que lo dude.
Seguiré ahora con una breve reseña de aquello que ocurrió hace ahora algo más de quince años, y que por esta mala costumbre del pesimismo quedó pospuesta.
Se dice que no es conveniente vean a uno llorar en público. A mí no me importa confesar que he llorado en múltiples ocasiones ante los demás ¿Quién no se conmueve ante la pérdida de aquellos seres a los que querías o te apreciaban? ¿Se puede permanecer impasible ante la desolación de lo que te rodea? Al fin y al cabo el pequeño mundo en que me tocó nacer y vivir era todo lo poco que tenía ¿Acaso el hombre es algo más que sus actuaciones y lo que lo rodea? Por desgracia para mi, este bagaje era toda mi riqueza y sólo queda ruina y desolación, aflicción y angustia, que en la soledad de esos lugares que conocí, atenaza mi corazón y me conduce al llanto. Sollozo y tristeza por la pérdida de todo lo que significaba vida. ¡Pobre y atribulado este espíritu, que no acepta los hechos como son, en este desbocado mundo actual! ¡Adiós al pasado! ¡Adiós al presente sin futuro! ¡Adiós a la cuenca que un día fue el río de Oro, porque en ella había esencia, entes!
RECUPERACIÓN DEL MOLÍN DE A PASADA (AÑO 1994)
Instalado en el Museo de Grandas de Salime
A los pocos vecinos que quedaron en los pueblos, les invadió el desaliento y la pasividad. La abulia se contagió como mal endémico, que dejó a su paso, seres inanimados, a los que nada pudiera causar ilusión o interés. Una sensación de vacío, de fracaso y frustración; porque ellos pusieron la vista también, en los atractivos que brinda la ciudad, sin valorar el alto precio que se debe pagar para vivir en ella, lo que no quiere decir que la vida en el campo no sea también dura, máxime, en una tierra poco fértil y abrupta. El resultado de estos hechos, es hoy, y sin visos de recuperación, un paisaje no muy gratificante. Fincas abandonadas, prados cubiertos de maleza y caminos intransitables, son pues, el mudo testigo de aquellas formas de vida, que no volveremos a ver. Sólo la nostalgia, o la visita obligada en verano, de los que fueron un día moradores de esos predios, cambia la monotonía de sus escasos habitantes.
A unos quinientos metros del pueblo de Collada (Allande), y a escasos cuatro del arcén de la pista, se encontraba el pequeño edificio del molino. Debiera decir lo buscábamos, porque a pesar de la proximidad, nuestro molino no aparecía. En condiciones normales de explotación –tanto de la finca como del molino – sería fácil ver el tejado. Sin embargo, era infructuosa la búsqueda; y eso que contaba con la colaboración del carpintero Manuel Monteserín, que sabía más o menos, la ubicación de aquella mágica y oculta caseta. Recorrimos arriba y abajo aquel trecho de carretera, varias veces, en busca de alguna señal. En aquel frondoso “castañeiral” (castañedo) en el que habían crecido también salgueiros, artos y fresnos, se escondía la casita, como si los duendes del bosque la ocultaran.
Después de la desalentadora pesquisa, y algún que otro arañazo, dimos al fin con aquel inmueble, cubierto por la maleza.
Ruinas como las de este molino, se hallan dispersas por toda la región. Incluso edificios mayores, de hasta dos plantas, son difíciles de ver, si no se conoce el lugar exacto donde están ubicados.
En su interior, había una deteriorada alacena, que sirviera de protección, tanto a la muela y la moxega, como a la harina, que los molestos roedores intentaban comerse cuando estaba en activo.
Este pequeño molino, de la casa del “Rey de Collada”, se le compró a Delia Álvarez Valledor; que al igual que al 90% de los que fueron habitantes de esta tierra, vive en Oviedo; vértice del triángulo que comparten Gijón y Avilés por el Norte, que al igual que en las Bermudas, se tragó no sólo a las gentes del Occidente de Asturias, sino, que quedaron yermas también las fértiles vegas que lo circundan, porque sus habitantes , se fueron para la industria, a falta de una política agraria acertada.
Hoy este mecanismo está expuesto en el molino del Museo.
Hablar del deterioro, la decadencia y el abandono, en la zona rural del Occidente de Asturias, es realmente desgarrador.
...
A veces, esa decadencia, desastre o desolación, no es sólo en lo material como se dijo anteriormente, sino esa angustia que atenaza el ánimo, haciéndonos indiferentes ante cualquier realidad.
Y hasta aquí hemos llegado con este lamento, que es –creo- testimonio de un triste pasado, al que no auguro ni siquiera una humilde ojeada de los verdugos que finiquitaron esta comarca.
Haxa salú

Aquel Pepe el Ferreiro

Nun sei quén é. Pero nun se arrabuñou recuperando as pezas del museo. Con Pepe tíamos un museo vivo, con él teremos un listado Excel muito ben clasificado, con él teremos un museo sen alma.
Areces demostrando el sou interés i formación en cultura popular
Imaxe da entrada del
Museo Etnográfico Pepe El Ferreiro.
Avda. El Ferreiro núm 16. CP 33730. Tel 985.627.243 Fax 985.627.331
Grandas de Salime
Xa se verá
A diversidad esencial pra supervivencia. Si lle fais mal a un elemento faislle mal al ecosistema i as consecuencias pra totalidad del mesmo son imprevisibles.
Deste xeito a UNESCO afirma que a desaparicion de elmentos culturais i de idiomas encolle as posibilidades de enriquecimento mutuo i reduce el testimonio dos logros intelectuais dos humanos.
Si alguen fexo, i fexo muito, por preservar elementos importantes da nosa cultura, ese ten un nome: Pepe el Ferreiro.
I con reserva de biosfera i todo... ¿deste xeito se che vei a agradecer?
"A nosa llingua non deixa de chorar porque os sous fillos la desbaratan deixanla sola coa sua pesada carga. Dicen dos que la falan que son anticuados, inda que vola lixeira como os aves. Con este idioma meu aprecio el sabor ¿Como pode naide saboriar coa llingua de outro?
Dun poema de Wolof de Useyno Gey Cosaan (Senegal)
Nun te deixaremos solo con esta pesada carga.
Un abrazo, respeto i agradecemento. Lo que tu mereces.
Quique Roxíos
Carta al Alcalde da Veiga
Sr Alcalde da Veiga:
El meu nome é Enrique González Alvarez. Nacín nel ano 1964 en Roxíos, un llugar del Concello de Boal unde un molín de maquila, un llagar, un forno i as grandes casúas falan de tempos pasados, tamen de emigrantes en Cuba que invertiron na súa terra el que ganaron mui lonxe.
Eu como tantos outros i outras , xa en distintas circunstancias, tamén emigrei. Fun a estudiar a Oviedo, despós traballei muitos anos en Baleares i agora son funcionario de xusticia en Granollers. Os que nos fomos pagamos coel desenraizamento a consecuencia da falta de expetativas na terra propia.
El 2 de xeneiro houbo nas terras del Navia - Eo úa nova búa i outra ruía. A nova búa foi a presentación na Casa de Cultura de Tapia de Casariego del primeiro disco del grupo Os Folkgazais, titulado "Cama de folkga". El disco conta coel patrocinio de Polavila, Ceder Oscos-Eo, Reserva da Biosfera Rio Eo, Oscos i Terra de Burón, da Fundación Biodiversidá i da Caxa Rural.
El acto foi guapo, el lugar, chen de xente, axeitado.
Reconozo que a min prestome muito escuitar a muñeira de Boal
A nova ruía foi que dende el concello que Vde. preside tomouse a decisión de non deixar a Casa de Cultura da Veiga pra celebrar el multitudinario acto argumentado que este espazo, propiedá municipal, non pode abrirse os fines de semana por problemas de personal i que non había outra solución posible que garantizase a integridá das isntalaciois.
Que un responsable de cultura dun concello ou dúa autonomía, ou de cualquer outra administración pública diga que a súa responsabilidá é conservar en perfectas condiciois úas instalaciois inda que sía a costa de nun utlizallas pral fin por el que foron construíadas non é normal.
Dícese que el que té llibre de pecado que tire a primeira pedra... i non é a mía intención tirar pedra ningúa. Todos nos eiquivocamos. As pedras é millor utilizallas pra construir e non pra causar mal. Pero claro construir ben supón escoller as pedras axeitadas, traballarlles a forma se é menester, asentallas ben pra que a construcción sía sólida, non se esbarrigue e non acabe convertida en algo desmellorado, sen valor i sen utilidá.
Por eso el día 2 de xeneiro Asturias chorou, porque nun rincón da súa xeografía úa parte da súa Cultura foi maltratada por algús dos que tían a obrigación, a responsabilidá de cuidalla i querella.

Exemplos de quivocaciois en temas de patrimonió cultural hai muitos. En Palma de Mallorca úa alcaldesa, Catalina Cirer, foi co-responsable da demolición del "Pont d`es tren". Úa ponte de máis de 100 anos del arquitecto mallorquín Gaspar Bennassar Moner A ponte comenzou a ser destruida casemente con nocturnidá, ás 6:30 da mañá. As protestas foron muitas e importantes, principalmente as da platafora pel parc de les vies de xeito que decidíuse volver a reconstruilla. Xa nun é a ponte del Arquitécto Bennasar, el mal causado nun ten reparación posible, pro intentouse subsanallo, ou polo menos calmar a mala concencia..
Pero esa alcaldesa sempre será a que consentiu que baxo el sou mandato se desfixese a Ponte del Tren.

Por eso, sin querer fer comparanzas ni extrapolaciois, eu quero madar esta carta a Vde. Alcalde da Veiga, pra decirlle que se cometeu un error (non pequeno) i que os errores piden que haxa úa disculpa i úa compensación. Os "Ayuntamientos" son Administración Local, suponse que a máis achegada aos ciudadaos. Pero pensar que os municipios tein intereses propios distintos dos intereses xerais que defenden desvirtúa a súa esencia de existir i el sou asento democrático.
A cultura propia é úa base ineludible de progreso, nigúa comarca, comunidá, pais que nun defende a súa cultura progresa. É lo que nos fai únicos.
A responsabilidá dos gobernantes é enseñar a amar a cultura, os idiomas, a diversidá e non fer desa riqueza elemento de confrontaciois e amarrexos.
Sen esa base, sen esas pedras fundamentales na construcción del noso futuro sólo nos queda a aculturización, a desolación, a emigración i a probeza.
El disco dos Folkgazáis é un gran traballo, supón úa labor importante de recopilación da tradicción musical propia da comarcar na que nos criamos, supón un berro grande a os nosos gobernantes pra decirlles ¡deixainos ser como somos! respetade a nosa riqueza, aquí tamos con ganas de construir, de salir adiante. Esta xente nova i non tan nova que colaborou neste disco vínculase coel sou traballo coa nosa zona, ten un motivo importante por el que seguir vivindo nella, por el que ilusionarse por ella i todo esto é el único camín pra evitar que os nosas aldeas non acaben sendo outra cousa que cotos de caza ou segundas residencias.
Hai úa canción del disco: "Nía" maxistralmente recitada por Belén Rico, que fala das nosas mulleres, da súa fortaleza pra salir adiante i que é un chamada de atención contra el maltrato.
Parte da lletra desa canción dice deste xeito:
Nía
As veces quixera ser ferro de forxa
y non trapo da cocía.
As veces quixera ir berrarye al vento
y engalar como unha andolía.
É sobervia decilo, pro ás veces penso que
valía máis ser xorda para nun ouguirche decir:
Perdóname nía, ben sabes qu` eu nun quería.
(...)
(Letra i música de Abel Pérez)
El dous de xaneiro a nosa cultura foi maltratada. Sería mui importante nun permitir estos sucesos. Pra non ter que pedir disculpas. Sei que llevamos detrás noso úa historia de esqueicementos, de renuncias i que a nosa terra sólo interesou , pode que siga interesando, como proveedora de recursos (madera, augua, electricidá, carne...mao de obra...) Pero esa situación non deixará de suceder mentras nun defendamos que somos mais que eso... somos un pueblo vivo que soubo conservar el sou idioma, que ten un patrimonio arquitectónico importante, paisaxes únicas... lendas i tradicios que poden ser a base del noso futuro. Sen que eso supoña ningún conflicto poítico nin territorial.
Eu quero decirlle quenes colaboraron e axudaron a fer este disco Quero que sepa a quen se decidiú nun deixar a Casa de Culltura. Haberá muitas outras pero eu vou poer os nomes que salen mencionadas nel disco "Cama de Folkga":
Os integrantes del grupo:
Jorge Juan Deaño Núñez, Cristina García Mansilla, Jesús Angel Riego Cabana, Vanesa Perez Villarmarzo, Marcos Méndez Rico, Rubén Balsa Lourido, Abel Pérez Méndez.
Os que fain mención Os Folkgazais por tarlles agradecidos:
Marco Juán de Diós Cuartas, José María, Victor Hugo, Belén Rico, Lucía Iglesias, Felíx Menéndez, Arturo Alvarez, Julio Rodríguez, José Antonio Pasarón, Marcos Escudero, Ana da Casa del Marco, Eva Corral, Angel Prieto Souto, José Manuée Rodríguez, José Luís Alvarez, Reinhold Borërh, Mónica García Mon, José Pín, José Luís Alvarez, Victor Martín, Luís Casteiro Oliveros, Covadonga, Lourdes, Mentxu, Carla , Ana, Pepe de Lugo, Julio el Leiteiro, Pedro, Cándido, Pedro el electricista,
Os músicos de sempre:
Nella, Modesto, Cesar, Pepe del Diestro, Tino Xeneira, Daniel de Pinolo.
Tamén:
Profesores, alumnos i padres de Escolas de Música i Conservatorios. Profesores de música de Primaria i Secundaria.
As súas familias, amigos i vecios.
Por eso eu mándolle esta carta de denuncia i protesta.
A zona Navia - Eo ten úa oportunidá de futuro. Programas europeos invirten cuartos pra crear úas infraestructuras turísticas, que de nada valen si non preservamos non sólo el medio natural, sinon tamen todos os rasgos que fain da nosa cultura algo único i especial; As nosas palabras, os nosos bailes, as nosas canciois, a nosa gastronomía, a nosa arquitectura. ¡Si! Necesitamos apartamentos i hoteles rurales de calidá, pero el que vei a un hotel dos Oscos, Boal ou Taramundi... ou de Navarra, el Bierzo, el Valle de Arán...nun visita el cuarto dun hotel, visita ua comarca i quere conocer os sous valores turísticos. Lo que lle interesa ta fora desa habitación.
Pero na nosa zona e clamorosa a carencia de oferta de servicios i de actividá cultural i menos que haberá se non apoiamos á nosa xente nova que ten ganas i sabe fer cousas. Por eso en temas de cultura nos concellos da zona debería contratarse preferentemente aos grupos musicales autóctonos. Por eso todos deberíamos comprar os llibros i discos que se fagan por a nosa xente. Por eso todos deberíamos ter especial cariño dos artistas i artesanos da nosa terra.
I lo que se dice referente a cultura tamén vale pra outros ámbitos.
Esas inversióis europeas ás que fago referencia non son un regalo, son úa compensación. Noutro tempo os recursos destináronse a outras prioridades i as zonas rurales entraron núa profunda crisis que llevou al chamado "éxodo rural". As paredes que se esbarrigaron, lo que se deixo caer,hai que volver a reparallo i pra eso fai falta gastar recursos, invertir, traballar... Por eso non é normal non utilizar os medios de que xa dispuemos.
Todos os que aprezamos el traballo dos Folkgazais, todos os que valoramos comprar el disco, leer as letras das canciois, escuitallas con atencion, esperamos que Vde. tamén sepa compensar a desatención prestada, colocar a cultura da nosa comarca nel lugar que merece.
Ese lugar é tamén a Casa de Cultura da Veiga.
Pídolle que mire el xeito de favorecer as actividades culturais i evitar nun futuro acontecementos asomellados.
En Granollers, Barcelona, a 17 de xeneiro de 2010
Fdo.: Enrique González Alvarez
Quique de Roxíos
Ver video: Festa en Rapalcuarto
Zonificación da arquitectura asturiana según Navarro Pallares

1a) Costa influencia gallega 1b) Valles influencia gallega 1c) Montañas influencia gallega

Eduardo Navarro Pallares
Arquitecto por a Escola Técnica Superior de Arquitectura de Madrid. Doctorouse coa tese doctoral titulada "Arquitectura Popular Asturiana", que conseguíu el calificativo de "cum laude" por unanimidá. É especialista en restauración de monumentos. Foi colaborador da Gran Enciclopedia Asturiana, en concreto nel Tomo 2 coa voce «Arquitectura», paxinas 29-40. Tamén colabora coa aportación de muitas fotos que aparecen en varios volúmenes (ENP).
Ten publicados varios traballos relacionados coel tema da Arquitectura Popular Asturiana: «El hórreo y su relación con la Arquitectura popular de Asturias», en Actas del primeiro congreso europeo del Hórreo, páxinas 317-325; «Estudios de la Arquitectura y del Patrimonio Rural para su protección y catalogación», nel Seminario sobre a xuventú i el patrimonio Cultural, en Cabueñes/85. Outros traballos sous de carácter teórico son el Plan Director da Catedral de Segovia de 1996, el Plan Director das Vidrieiras da Catedral de Segovia 2002 i el Plan Director del Palacio de Riofrío 2008.
Os Reises son úa mazcarada de inverno. A súa orixe pérdese nos tempos, quizáis en diversos ritos relacionados coa naturaleza i a cosmoloxía prerromana.
Posteriormente, os romanos integráronlos na súa relixión a través das fiestas Saturnales, Lupercales i as Kalendas.
Na Edá Media víronse modificadas, otorgándolles un trasfondo cristiano i procedendo a súa teatralización.
Cellébranse en dous momentos: un primeiro ciclo entre el 25 de decembre y el 6 de xaneiro; I un segundo ciclo, en antroiro.
El obxetivo destos ritos era el de purificar as comunidades campesinas al terminar el ano recorrendo as calellas con ruido de chocas, cantando i bailando.
Tían como fin trer a fertilidá aos campos i as xentes a través del uso da cinza, os golpes, el reparto de pan bendito i a consumición dos millores frutos del ano.
Enmazcarábanse con traxes i mázcaras de seres demoniacos y zoomorfos, acompañados de chocas i outros instrumentos que axudaban á escenificación mentras se pedía el aguinaldo.
A tradición dos Reises consérvabase nos concellos de Ibias i Allande, ademáis de en Navia de Suarna (Lugo), en Zamora i Portugal. A comparsa das mazcaradas anda os lugares pedindo el aguinaldo ten sempre os mesmos personaxes: os da roupa bua y os da roupa ruía. Entre os primeiros, os guapos, tán as madamas, el valenciano, el soldao i el maragato; entre os segundos, el choqueiro, el del basaxe ou basoira i a cardadora. Ademáis de todos estos, na comitiva vei un gaiteiro i a cocha, que se encarga de coller todo el que se vei ganando despóis de que canten delantre de cada porta.
Xa chegan os Reises a Ibias i al Valledor, Concello de Allande.
Xa chegan os choqueiros que llevan el rabo da raposa nel sombreiro i as caretas de pelellos. Choqueiros que fain un ruxideiro inmenso brincando coas chocas, amarránsose i saltando un por riba del outro cúa pértiga.
Xa chegan "os feos" úa muller con roupa vella "a basoira " (que que lleva dentes de madera i vei barrendo coa súa baxase nas portas das casas i nos pes da xente) i outra muller "a cardadora" (que lleva un cesto con llá i vei cardando nella).
Xa chegan "os da roupa bua" que son "as madamas" vestidas elegantemente i as súas parexas que son "el soldado" i "el valenciano". que viste de branco.
Chegan os bus i os ruios, chegan os guapos i os feos.
¡Mete medo!
Xa se escuitan as chocas… xa se esconden os nenos...
Xa chegan os Reises a pedir el aguinaldo.
Publicación reconmendada: A mazcarada dos reises no concello de Ibias, Astura 7: 76-81, 1989.José Antonio Ron Tejedo.
Feliz ano novo 2010


Viladrau. Quique Roxíos
El pequenín dixo ¡quero castañas asadas!
deullas José ben calentías
con lleite i faragullías.
El nenín dixo ¡quero comer cereixolos!
apretoulo María nel sou collo
amorodos i dulces chuchíos lle deu.
En gallego asturiano, felices festas
i bon ano novo
Lucía Iglesias informa a este espazo dun acontecemento importante.
El proximo sábado 2 de xaneiro, ás 20:00 horas,
nel Auditorio da Casa de Cultura de Tapia de Casariego el grupo
"Os Folkgazais"
presenta el sou primeirio disco "Cama de FolKga"

Tal e como poder leerse na súa páxina en my space: http://www.myspace.com/conjuntoosfolkgazais, a aposta músico-estética que fai el Conxunto os Folkgazais, tá inspirada nas primeiras agrupacióis que dende primeiros dos anos 40 empezan a aflorar nel occidente asturiano. Estas novas agrupacióis (conocidas popularmente como “orquestinas”) al xeito das orquestas de Jazz americanas, incorporaban a batería como base da percusión, i posteriormente el contrabaxo ou baxo eléctrico como soporte rítmico-armónico.
A estética que manexa el Conxunto os Folkgazais é úa mezcla da estética, instrumentación i ritmos desas "orquestinas" dos anos 40, 50 i empezos dos 60, ritmos e instrumentación das bandas de música, xunto coel repertorio dos cuartetos, quintetos i músicos tradicionais, fundamentalmente da zona Oscos-Eo i Terras de Burón (das que forman parte os concellos gallegos limítrofes con Asturias).

Escuitar aos Folgazais será como escuitar muitas orquestas: Orquesta Fantasio (Navia), Orquesta Allegro (Tápia), Orquesta Osnola ( Miudes-El Franco),Orquesta Ibys (A Veiga), Conjunto Azul (Piantón-A Veiga), Orquesta Capri (Piantón-A Veiga), Orquesta Parinni (Ribadeo), Orquesta Ritmo (A Caridad), Orquesta Monterrey (Ribadeo)
Escuitar aos Folkgazais será como disfrutar de añoradas agrupacióis: El Quinteto Alegría “Os Húmedos” (A Veiga), Coros i Danzas (A Veiga), Os Trabadelos ( Vilanova de Ozcos), Alegría Meredense (Meredo, A Veiga), Os Típicos ( San Tirso de Abres), Os Ribero (Presno, Castropol), Os Quirotelvos (Castropol), El Carbayón (Pianton, A Veiga), Os Vilaboas (Vilaboa, A Pontenova), y tantas outras agrupacióis más.
Escuitar aos Folkgazais será como recuperar todas as nosas bandas dos anos 40: A Banda de Música da Veiga, a Banda de Música de Salave, a Filarmónica de Tapia ou a Banda da Vilapena (Trabada).
Agallasar e aplaudir aos Fokgazais será un homenaxe a importantes musicos tradicionais das terras de Navia Eo i Burón:
Firme de Batribán ( Batribán, Vilanova de Ozcos), Nela (Bres, Taramundi), Modesto (Fonsagrada), Cesar (Fonsagrada), Otilio (Fonsagrada), Cantina (Vilanova de Ozcos), Garay (Nafaría, A Veiga), Felix ( Meredo i San Tirso de Abres), Galfarro (Pumarega, A Veiga) Victor de Cayoco (Paramios, A Veiga) i muitos outros.

El sábado 2 de xaneiro eu tamén tarei en Tapia de Casariego pra conocer en directo, en primicia mundial i en concerto gratuito, el novo disco del grupo
Os Folgazais
Abel Acordonius de Abelix, Vanessa Abba Cantodepapurrubius , Capitán Jorge Abraracurdix Perrecha Tamborius , Marcos Olaf Guitarrus , Sir Ruben Saxsofunus Cedofeita, Lady Vikea Cristina Cristadivarius i el Reverendo del folk Jesus Gaiterus Panoramix, esperan os nosos merecidos aplausos.

Pode decirse que Daniel Lavesedo naceo en Vigo, parroquia de Rozadas,
concello de Boal nel ano 1975.

Licenciado en Ciencias Químicas, pasou muitos veraos na casa onde naceo sou pai i ten un querer especial pola nosa xente i tamén polo dialecto gallego que chamamos a "nosa fala".
El autor de "Polavila e outros relatos" ganou en tres ocasióis el Premio de Relato Curto da Universidá de Vigo. Tamén conseguiu accésits noutros certámenes.
Lavesedo ten uno blogue literario O Furancho de Lavesedo i eu vou roubarlle un artigo que acaba de publicar i vou metello aquí, neste Espazo de Roxíos. Daniel Lavesedo lleva nel sou peito el poblo de Rozadas i el aire ceibe del monte de Penouta:
"Nel poblo del meu pai, en Rozadas, na parroquia del mesmo nome del concello de Boal, falan máis ou menos del xeito que eu tou intentando transcribir aquí. Falamos así. Todas e todos. Os vellos, as mocías e el único nenín que hai, de Ca'Santiago, tamén. Incluso os que coma eu levamos indo nas vacaciois desde cativos e agora nos achegamos alló menos del que quixeramos. E nel poblo sempre viron a TVG. Era a canal que estaba posta sempre, en cada casa na que entrabas pra tomar el café ou condo ías de pullavilla. Mesmo na da mía tía Élida. El Piñeiro, el Gayoso, as pandereteiras d'Ardebullo,... enchían úa miga el oco que deixan as ausencias. E non che me peta andar a pensar agora se iso é bon ou malo ou regular. Nin entrar polo aro das lluitas filo-i-lóxicas de se fala de transición, se gallego, se neo-lingua ou uzbeko. Dáme igual. Eu sei ben el que penso, e tamén sei el que opinan muitos outros, dun llado e del outro. Peró tamén sei que todos eles, os que viven alló e non esoutros que opinamos por internet desde as cidades, vían a TVG e queren seguir a vela. Seguramente porque falan semellante e de cousas, e xeito, semellantes. É evidente que el que divirte a úa muller de 60 anos de Chantada tamén vai fello cúa de Santalla d'Ozcos ou da Veiga e a persoa que non se percate disto tein problemas pra percibir as cousas. E insisto, fóra debates filolóxico-culturais que por riba non se diron condo a televisón dixital inzou Asturias de cadenas en español. (Aí seica non había invação). Non é iso el que conta agora. El que conta é que a xente, libremente, escolleu mirar na televisión úa cadena que agora non van poder ver. Diminúe a oferta e por riba faino coa televisión pública que mellor cumpría a faceta cultural e integradora que se supón, ou xa non??, que deben cumprir os medios de comunicación públicos. Por moi parvada que pareza, a única que lles enviaba saúdos, dende o Luar ou dende o Cifras e Letras. A que lles puña películas resesas e lles daba el parte que eles ouguían. Tamén a que lles dicía que el PP era a mellor cousa del mundo, claro. Peró eles, al revés ca nosoutros, xa non van poder nin criticala."
Gracias Daniel por acordarte cada instante da túa terra.

Daniel Lavesedo vén de publicar a primeira obra en llingua gallega difundida nel formato de llibro electrónico para os novos eReaders. Trátase da colección de relatos curtos Olladas atlánticas, distribuído por Luarna Ediciones, úa compañía especializada na edición de contidos dixitais adaptados aos dispositivos de tinta electrónica.
Angel Prieto Souto informa a este espazo del otorgamento del GALARDON TERRA VIVA 2009 A Asociación Cultural San Tirso del Eo deicidiu otorgar el "Galardon TERRA VIVA 2009" a
Clemente Diaz López, (1920 en Vilauxín (Negueira de Muñiz) "O Ferreira" El gaiteiro de 89 años, natural de Ibias.
"Presentadas diversas candidaturas el xurado acuerdou por unanimidá darlle el "Galardón TERRA VIVA 2009" na súa 5ª Edición a Clemente Díaz López en reconocemento a toda úa vida dedicada a divulgar de xeito autodidacta el folklore musical a través da gaita, vencendo as dificultades propias da época que lle tocou vivir i nel marco dúa Asturias tradicionalmente esqueicida.
El Galardon TERRA VIVA, que otorga cada ano a Asociación Cultural San Tirso del Eo ta destinado a recoñocer a aquellas persoas ou institucióis que destaquen pola súa llaboría nel campo da cultura tradicional propia da comarca Eo Navia, en cualquera das súas 6 áreas: Xeitos de vida agrarias, Oficios tradicionais, Folklore tradicional, Archivo da Palabra, Actividades de ocio tradicionais, Arquitectura Tradicional. A Clemente débeselle a Muñeira de Ibias, grabada por primeira vez por Llan de Cubel. A súa primeira gaita mercoula nel ano 1937 por 4 pesetas.
|
|
|
|